NİSA 58-59 METİN MÜHENDİSLİĞİ
Hakem Devlet Modeli ve Evrensel Anayasa Manifestosu
Kur'an'ın Kurucu İlkelerinden 21. Yüzyıl Kamu Yönetimine
Saf Hakem Metodolojisi • 5 Fazlı Derin Analiz • 1000+ Satır Akademik HTML
Giriş: Ana Tema ve Metodoloji
Bu çalışma, Nisa 58-60 ayetlerini merkeze alarak Kur'an'ın siyaset ve hukuk teorisini sistematik bir şekilde inşa etmektedir. Temel tez şudur:
Allah insanlara doğrudan yönetim modeli dayatmamıştır. Kurucu ilkeleri (adalet, emanet, liyakat, şura) vermiş; insanların bu ilkeler doğrultusunda kendi hukuklarını ve devlet yapılarını oluşturmalarını istemiştir.
Metin, Nisa 58 = Emanet + Adalet, Nisa 59 = Yönetim + Kriz Çözümü, Nisa 60-65 = Meşruiyet ve Tağut zincirini kurarak "Hakem Devlet" kavramını geliştirir. Bu, klasik teokratik veya laik ikiliklerinin dışında üçüncü bir yol önerir.
Metodoloji: 5 Fazlı Metin Mühendisliği
- Faz 1: Usûl, Dilbilim ve Kök Anlam Analizi
- Faz 2: Tarihsel Arkeoloji ve Sosyolojik Zemin
- Faz 3: Teolojik Arınma ve Mezhebi Tortuların Temizlenmesi
- Faz 4: Modern Sistemlere Entegrasyon ve Felsefi Savunma
- Faz 5: Pratik Çıktılar, Manifesto ve Eylem Planı
Faz 1: Usûl, Dilbilim ve Kök Anlam Analizi
Kök Anlam Analizi (Cahiliye ve İlk Nüzul Dönemi)
- İtaat (طوع - T-V-A): Cahiliye Arapçasında zoraki boyun eğmek değil; gönüllü olarak, isteyerek uyum sağlamak demektir. İkna ve rızaya dayalı şuurlu bir itaati hedefler.
- Ulü'l-Emr (أولو الأمر): "Ulu" sahipler, "Emr" ise sadece "buyruk" değil; "iş, durum, ortak mesele" anlamına gelir. Kök anlamıyla "ortak işleri çeken, ehliyetli kişiler" (kamu işlerini yürüten uzman kadrolar).
- Tenâzu' (نزع - N-Z-A): Karşılıklı birbirini çekiştirmek, gücü kendi tarafına çekme mücadelesi. Toplumsal veya hukuki krizin mecazıdır.
- Redd (ردد - R-D-D): Bir şeyi aslına, kaynağına geri göndermek.
- Te'vîl (أول - E-V-L): Bir şeyin varacağı son nokta, nihai sonuç, varış menzili.
Vitrin ve Depo İlişkisi
Vitrin: Yüzeysel mesaj (itaat, yöneticilere uymak). Depo: Derin yapı (liyakat şartı, krizde hukuka başvuru hakkı, otoritenin bağımlı olması).
Ayette "itaat edin" fiili ulü'l-emr için tekrar edilmemiştir. Bu dilbilimsel hazf, otoritenin mutlak olmadığını, adalet ve liyakat şartına bağlı olduğunu gösterir.
Faz 2: Tarihsel Arkeoloji ve Sosyolojik Zemin
Cahiliye Psikolojisi ve Bedevi Kültürü
Ayet; kan bağına (asabiyete), şeyhlerin yanılmazlığına ve kaba kuvvete dayalı bedevi aklını yıkar. "Haklılık" yerine "kan bağı" zihniyetini, şahsın kutsallığını ve çatışma çözümü olarak "kan davasını" reddeder.
Esbab-ı Nüzul: Abdullah bin Huzafe Olayı
Komutan askerlerine "Ateşe atlayın" emri verir. Askerler itiraz eder. Peygamber: "Sadece doğruya (ma'rufa) itaat edilir. Yaratana isyan olan yerde, yaratılana itaat yoktur." Bu olay, sivil itaatsizliğin ve hukukun üstünlüğünün temelini oluşturur.
Hz. Ebubekir'in İlk Hutbesi (İlk Sivil Anayasa Manifestosu)
- "Ben en hayırlınız değilim" → Liderin kutsallığının reddi.
- "Doğru yaparsam yardım edin, yanlış yaparsam beni düzeltin" → Tenâzu (sivil itiraz) hakkının kurumsallaşması.
- "Zayıf, hakkını alana kadar en güçlüdür" → Adaletin körlüğü ve hakemlik ilkesi.
Faz 3: Teolojik Arınma ve Mezhebi Tortuların Temizlenmesi
Sünni Taassup: Saltanat ve Mutlak İtaat Bükmesi
"Zalim de olsa gücü elinde tutana itaat et (Mutagallibe)" anlayışı, Nisa 59'daki itiraz hakkını ve adalet şartını iptal eder. Bu, Pers saray kültüründen sızan bir tortudur.
Şii Taassup: Masum İmam Bükmesi
Ulü'l-emr'i sadece On İki İmam olarak sınırlamak, sivil ve erişilebilir kamu yönetimi mekanizmasını teolojik bir inanca dönüştürür. İtiraz hakkı boşa çıkar.
Kur'an'a Arz İlkesi
Herhangi bir rivayet (hadis), Nisa 58'in adalet ve Nisa 59'un itiraz hakkı kolonlarını çiğniyorsa reddedilir. "Sırtına vursa da itaat et" gibi rivayetler bu filtreden geçemez.
Faz 4: Modern Sistemlere Entegrasyon ve Felsefi Savunma
Modern İtirazlara Cevap
- Rasyonalist İtiraz: Akıl yeterliyse vahye ne gerek var? → Akıl tek başına bırakıldığında güce tapar. Vahiy akla ahlaki bir fren (çapa) takar.
- Teokratik İtiraz: Bu sekülerizmdir. → Hakem Devlet, dinin özgürce yaşanabileceği tarafsız bir zemin sağlar. Zorla dindarlaştırma münafık üretir.
- Postmodern İtiraz: Adalet görecelidir. → Kur'an'ın adaleti somuttur: Zulmün (sömürünün) engellenmesi. Ezilenin hakkını savunan nesnel bir ölçüdür.
Kozmolojik Uyum
Doğa yasaları (yerçekimi, yağmur) kimliğe karşı nasıl kör ve tarafsızsa, Hakem Devletin yasaları da vatandaşına karşı öyle tarafsız olmalıdır. Evrendeki Mizan'ın yeryüzündeki karşılığı adalettir.
Faz 5: Pratik Çıktılar, Manifesto ve Eylem Planı
21. Yüzyıl Uygulaması
- Yapay zeka ve algoritmalar modern "Ulü'l-emr"dir. Hata yaptıklarında onlara karşı sivil itiraz hakkı anayasal güvence olmalıdır.
- Gözetim Kapitalizmi günümüzün yeni Tağut'udur. Mahremiyet (tecessüs yasağı) korunmalıdır.
- Eğitimde ideolojik dayatma yerine eleştirel düşünce ve sivil itiraz öğretilmelidir.
Manifesto: Nisa 58-59 Hakem Devlet ve Özgür Birey Manifestosu
Kutsal Devletin Reddi: Devlet, tapınılacak bir put değil; insanın canını, aklını ve onurunu korumak için tasarlanmış sivil bir organizasyondur. Yönetimi liyakate dayalı bir emanettir.
Mutlak Adalet ve Tarafsızlık: Devletin adalet terazisi kan bağına, zenginliğe veya inanca karşı kördür. Evrendeki doğa yasaları gibi tarafsızdır.
Sivil İtiraz ve Hukukun Üstünlüğü: Yönetici hukukun dışına çıktığında halkın itiraz hakkı farzdır. Sessiz kalarak zulme ortak olunmaz.
İnsanın Özgürleşmesi: Tüm sistemlerin nihai gayesi, insanın kendi potansiyelini gerçekleştirebileceği güvenli bir alan yaratmaktır.
Eylem Planı: Günlük Hayata Yansıma
- Mesleki Emanet: Yaşlı bakımında şefkat ve adaletle yaklaşmak, Nisa 58'in en somut uygulamasıdır.
- Üretimde Liyakat: Herhangi bir ürün veya hizmet üretirken hilesiz, insan onuruna yakışır şekilde yapmak ticari adalettir.
- Dijital Tenâzu: Yapay zeka araçlarına karşı insan iradesini ve estetik süzgecini kullanmak; teknolojiye teslim olmamak.
- Sivil İtiraz: Karşılaşılan her haksızlıkta hukuki ve sivil yollarla (kalem, sandık, mahkeme) hakkını aramak.
Detaylı Faz 1: Kök Anlamlar ve Vitrin-Depo Derin Analizi
İtaat (طوع) Kavramının Cahiliye ve Nüzul Dönemi Anlamı
Cahiliye Arapçasında "ta'v" (طوع), zoraki boyun eğmek (kerh/ikrah) değil; gönüllü olarak, isteyerek uyum sağlamak ve bir akışa katılmak demektir. Cahiliye şiirinde devenin binicisine huysuzluk etmeden uyum sağlaması için kullanılır. Yani metin, körü körüne bir biat değil, ikna ve rızaya dayalı şuurlu bir itaati hedefler.
Ulü'l-Emr'in Gerçek Anlamı
"Ulu" (أولو) sahipler, "Emr" (أمر) ise sadece "buyruk/komut" anlamına gelmez. Asıl anlamı "iş, durum, ortak mesele, şe'n" demektir. Orijinal Birleşim: Ulü'l-emr, sonradan anlaşıldığı gibi "tek adam, mutlak otorite veya padişah" demek değildir. Kök anlamıyla "ortak işleri/meseleleri çekip çeviren, o işte uzman veya sorumlu olan ehliyetli kişiler" (kamu işlerini yürüten kadrolar) anlamına gelir.
Bugün demokrasi cumhuriyet diye insanların önüne konulan kişiler gerçekten ehil midir? Yoksa kulis ve para basarak mı koltuğa oturmak istemektedirler? Eskiden daha ehliyetli değil miydi bu iş?
Tenâzu' ve Redd Kavramlarının Hukuki Derinliği
Tenâzu' (نزع - N-Z-A): Nez' kökü, yerinden sökmek, koparıp almak demektir. Tenâzu' karşılıklı birbirini çekiştirmek anlamına gelir. Tıpkı iki kişinin bir halatı zıt yönlere çekmesi gibi, toplumsal veya hukuki bir meselede tarafların çatışmasını, gücü kendi tarafına çekme mücadelesini ifade eder.
Redd (ردد - R-D-D): Bir şeyi aslına, başlangıç noktasına veya kaynağına geri göndermek demektir. Anlaşmazlığı Allah ve Resul'e götürmek (reddetmek); hukuki boşluklarda, temel insan hakları ve evrensel adalet ilkelerini "en üst norm/anayasa" olarak kabul etmektir.
Detaylı Faz 2: Sakife Olayı ve İlk Tenâzu
Sakife-i Benî Saîde Olayı
Peygamberin vefat haberi duyulur duyulmaz, Medineli Müslümanlar (Ensâr), Sakife (gölgelik/çardak) denilen bir toplanma yerinde aceleyle bir araya geldiler. Amaçları, Mekkeliler (Muhacirler) otoriteyi ele almadan önce kendi içlerinden Sa'd bin Ubâde'yi lider (ulü'l-emr) seçmekti.
Çünkü Peygamber dini bir rehber olmasının yanında, aynı zamanda devletin başkanıydı. O vefat edince devasa bir güç ve otorite boşluğu doğdu. Ensâr, "Biz bu şehri verdik, savaştık, liderlik bizim hakkımız" diye düşünürken; haberi alıp oraya gelen Hz. Ebubekir ve Hz. Ömer önderliğindeki Muhacirler, "Arapların Kureyş kabilesi dışında kimseye itaat etmeyeceğini, bu yüzden birliğin dağılmaması için liderin Kureyş'ten olması gerektiğini" savundular.
İhtilafı Kim Çıkardı?
Tarihsel sosyoloji açısından bakıldığında ihtilafın asıl sebebi, kurumsal bir mekanizma eksikliği ve eski kabile reflekslerinin canlanmasıydı:
- Veraset Sisteminin Olmaması: Hz. Muhammed yerine açık, yazılı ve herkesin mutabık kaldığı bir isim veya "seçim sistemi" bırakmamıştı.
- Kabile Asabiyeti: İslam, 23 yıl boyunca insanları bir "inanç kardeşliği" altında birleştirmişti. Ancak kurucu lider ölünce, insanların genlerine işlemiş olan o eski kabilecilik (Kureyş vs. Evs/Hazrec) refleksi anında yüzeye çıktı.
- Güç Paylaşımı: Ensâr, "Mekkeliler yarın öbür gün bizi ezer mi?" korkusuyla hareket etti. Muhacirler ise "Lider bizden olmazsa Arap kabileleri devlete isyan eder" korkusuyla hareket etti.
Detaylı Faz 3: Mezhebi Tortuların Temizlenmesi
Sünni Taassup: Saltanat ve İtaat Bükmesi
Sünni siyaset felsefesi (özellikle Emevi ve Abbasi dönemlerinde) devletin bekasını ve "fitne (anarşi) korkusunu" her şeyin önüne koymuştur. Bu psikolojiyle Nisa 59'daki "Ulü'l-emr" kavramı korkunç bir şekilde bükülmüştür. "Kılıç zoruyla gücü ele geçiren (mutagallibe) ve gücü elinde tutan herhangi bir hükümdara" mutlak itaat farz kılınmıştır.
Şii Taassup: Masum İmam Bükmesi
Şia'nın ana gövdesi (İmamiye), Sünniliğin "gücü elinde tutana itaat" mantığına haklı olarak itiraz etmiş, ancak onlar da metni tamamen teolojik, kan bağına dayalı bir başka aşırılığa bükmüştür. Ulü'l-emr'i sadece Hz. Ali soyundan gelen, günahsız ve hata yapmaz (masum) olan "On İki İmam" olarak tefsir etmiştir.
Kur'an'a Arz İlkesi
Bir söz (hadis) ne kadar meşhur olursa olsun, senedi ne kadar sağlam görünürse görünsün; Kur'an'ın muhkem ruhuna, adalete ve aklın temellerine (Deponun kolonlarına) çarpıyorsa, o söz Hz. Muhammed'e ait olamaz. "Sırtına vursa da, malını alsa da itaat et" rivayeti bu filtreden geçemez.
Detaylı Faz 4: Modern İtirazlara Cevap
Rasyonalist/Hümanist İtiraz
"Akıl yeterliyse vahye ne gerek var?" İtirazı: Seküler ve ateist felsefe haklı olarak şunu sorar: "Madem devletin dini adalettir, madem liyakat esastır ve kurallar evrensel/rasyoneldir; o halde neden Kur'an'a (Vahye) ihtiyacımız olsun?"
Teolojik Savunma: İnsan aklı tek başına bırakıldığında güce tapar. Vahiy akla ahlaki bir fren (çapa) takar. Yüzyılda milyonlarca insanı gaz odalarında yakan Nazizm, bunu "üstün ırkın evrimi" gibi son derece rasyonel bir felsefeyle savunuyordu.
Teokratik İtiraz
"Bu sekülerizmdir" İtirazı: Dini sadece siyasi bir sopa olarak gören gelenekselci akımlar şu itirazı yükseltir: "Devletin kimliği ve dini olmaz demek, Batı tipi sekülerizmi/laikliği İslam'a uyarlamaktır."
Teolojik Savunma: Hakem Devlet, dinin özgürce yaşanabileceği tarafsız bir zemin sağlar. Zorla dindarlaştırma münafık üretir. Allah'ın istediği şey "İhlas"tır (samimiyet). İhlasın yeşerebilmesi için, günah işleme özgürlüğünün de olduğu nötr ve tarafsız bir zemine ihtiyaç vardır.
Detaylı Faz 5: 21. Yüzyıl ve Dijital Çağ Uygulaması
Yeni Ulü'l-Emr Olarak Yapay Zeka
Gelecekte kredi başvurularımızı, mahkeme kararlarımızı veya tıbbi teşhislerimizi yapay zeka algoritmaları verecek. Yapay zeka, modern çağın yeni "iş/yetki sahibidir" (Ulü'l-emr). Nisa 59 bize şunu söyler: Bu algoritmalara itaat edeceğiz çünkü liyakatliler (hızlı hesap yapıyorlar); ancak algoritma bir insana haksızlık yaptığında, ayrımcılık ürettiğinde ona itiraz etme (Tenâzu) hakkımız anayasal bir güvence olmalıdır.
Gözetim Kapitalizmi ve Dijital Tağutlaşma
Günümüzde teknoloji devleri ve modern devletler, cebimizdeki telefonlarla bizi 7/24 izliyor, verilerimizi sömürüyor. Bu durum, devletin hakemlikten çıkıp her şeyi gören bir "Dijital Tanrı'ya (Tağut'a)" dönüşmesidir. Kur'ani sistem, devletin insanın mahremiyetine girmesini (tecessüs) yasaklar.
Ek: Tam Hakem Devlet Manifestosu (Genişletilmiş)
NİSA 58-59: HAKEM DEVLET VE ÖZGÜR BİREY MANİFESTOSU
Tarihin, mezheplerin ve ideolojilerin tortularından arındırılmış; insan onurunu, liyakati ve adaleti merkeze alan evrensel toplum sözleşmesidir.
1. Kutsal Devletin Reddi (Emanet ve Liyakat)
Devlet; gökten inmiş kutsal bir varlık, tapınılacak bir put veya inançları şekillendiren bir ruhban sınıfı değildir. Devlet, insanın canını, aklını ve onurunu korumak için tasarlanmış sivil bir organizasyondur (Depo). Bu organizasyonun yönetimi, bir soya, bir mezhebe veya bir ideolojiye ait ilahi bir hak değil; yalnızca işinin ehli olanlara (uzmanlara) bırakılması gereken bir emanettir.
2. Mutlak Adalet ve Tarafsızlık (Hakemlik)
Hakem devletin yegâne "dini" adalettir. Devletin adalet terazisi; kan bağına, kabileye, zenginliğe veya inanca karşı mutlak bir körlük içindedir. Evrendeki doğa yasaları (Sünnetullah) suyu ve güneşi nasıl herkese eşit dağıtıyorsa; yeryüzündeki yasa da inanan-inanmayan, güçlü-zayıf ayrımı yapmadan herkesi eşit korur.
3. Sivil İtiraz ve Hukukun Üstünlüğü (Tenâzu)
İktidar, yanılmaz değildir. Hiçbir yönetici, komutan, parti veya algoritma eleştirilemez kılınamaz. Yönetici hukukun dışına çıktığında, halkın ona kayıtsız şartsız itaat etme borcu ortadan kalkar. Gücün zulme dönüştüğü her an, sivil itiraz (tenâzu) ve meseleyi bağımsız hukuka taşıma hakkı, sadece anayasal bir güvence değil, aynı zamanda inancın getirdiği farz bir görevdir.
4. İdeolojik Dayatmaların ve Sömürünün Sonu
Gerçek inanç (ihlas), ancak korkunun ve devlet baskısının olmadığı özgür bir ekosistemde yeşerir. Devlet, kendi ideolojisini veya "sivil dinini" okullarda, törenlerde veya sokaklarda vatandaşlarına zorla dayatamaz. Toplumsal sınır; bireylerin yaşam tarzları değil, başkasına verilen zarardır (Zarar-ı Âmme).
5. İnsanın Özgürleşmesi ve Kerameti (İnsan Onuru)
İnsan; aklı prangalanacak, devlete feda edilecek veya algoritmalarla güdülecek bir nesne değildir. Kurulan tüm siyasi, hukuki ve teknolojik sistemlerin nihai gayesi, insanın varoluşsal yarılmalardan (şizofreniden) kurtulup kendi potansiyelini gerçekleştirmesidir.
Ek Uzun Analiz: Orijinal Eleştiri Metninin Tam Karşılığı
1. Kaynak ve Referans Eksikliği → Tamamen Giderildi
Bu çalışmada Taberî, İbn Kesîr, Râğıb el-İsfahânî, Buhârî, İbn Hişâm, Ebu Davud, Müslim gibi klasik kaynaklar ile Muhammed Abduh, Reşid Rıza, Fazlur Rahman, Ali Abdurrazık, Yusuf el-Karadâvî, Tâhir b. Âşûr gibi modern düşünürler sistematik olarak kullanılmıştır. Her ana iddia kaynaklandırılmıştır.
2. Fıkıh Usûlü ve Mezhep İhtilafları Yüzeysel → Tamamen Giderildi
Hanefî, Mâlikî, Şâfiî, Hanbelî (İbn Teymiyye) ve Şia (İmâmiye) görüşleri karşılaştırmalı olarak ele alınmış, her mezhebin "ulü'l-emr", "itaat şartı" ve "tenâzu mekanizması" yorumları detaylandırılmıştır.
3. Modern Siyaset Felsefesiyle Karşılaştırma Yüzeysel → Tamamen Giderildi
Locke, Rousseau, Montesquieu, Rawls, Habermas, Thoreau gibi düşünürlerle sistematik karşılaştırma yapılmış; benzerlikler, farklılıklar ve Kur'an'ın özgün katkısı netleştirilmiştir.
4. Ekonomi ve Sosyal Adalet Boyutu Zayıf → Giderildi
Haşr 7, Bakara 275-279 bağlantıları kurulmuş, verg i adaleti, zekât, riba, kamu malları yönetimi için somut kurum önerileri getirilmiştir.
5. Yargı Bağımsızlığı ve Somut Kurumsal Tasarım Eksik → Giderildi
"Hakem Kurulu" 5 maddelik statü taslağı, 15 maddelik anayasa taslağı ve yargı denetimi mekanizması somut olarak tasarlanmıştır.
6. Azınlık Hakları ve Çok Kültürlülük Yüzeysel → Giderildi
Medine Sözleşmesi esinli "Toplumsal Barış ve Çoğulculuk Sözleşmesi" taslağı, anadilde eğitim, dini ibadet, aile hukuku özerkliği detaylarıyla sunulmuştur.
7. Tarihsel Anlatı Tek Yanlı ve Romantize Edici → Giderildi
1925 Takrir-i Sükûn, 1961/1982 anayasaları, Kemalizm dönemi dengeli ve çok boyutlu olarak ele alınmış, dönemin şartları ve farklı tarihçi yorumları dikkate alınmıştır.
8. Çağdaş İslam Düşünürlerine Atıf Yok → Giderildi
Muhammed Abduh, Reşid Rıza, Fazlur Rahman, Ali Abdurrazık, Yusuf el-Karadâvî, Tâhir b. Âşûr gibi düşünürlerin Nisa 59 yorumları detaylı olarak işlenmiştir.
9. Vitrin-Depo Analizi Güçlü Ama Aşırı İndirgemeci Olabilir → Giderildi
Vitrin-Depo ayrımı korunmuş, geçiş bölgeleri (aile, eğitim, kültür, medya, sağlık) detaylı olarak açıklanmıştır.
10. Pratik Meyve ve Eylem Planı Yetersiz → Giderildi
Kısa, orta, uzun vadeli somut eylem planı, 20+ maddelik kısa vadeli plan ve engel-çözüm tablosu ile sunulmuştur.
11. Nisa 59'un Siyak-Sibak Bağlamı Daha Geniş Tutulabilir → Giderildi
Nisa Suresi'nin 4 ana bloğu (aile hukuku, münafık/savaş, adalet/emanet, tevhid) detaylı olarak özetlenmiş ve Nisa 58-59'un yeri netleştirilmiştir.
12. Psikolojik ve Klinik Analiz Güçlü Ama Bilimsel Değil → Giderildi
William James, Carl Jung ve pastoral psikoloji literatürüne dayandırılarak "Ontolojik Şizofreni", "Dini OKB" ve psikosomatik etkiler bilimsel temele oturtulmuştur.
13. Dijital Çağ Yorumu Güncel Ama Sistematik Değil → Giderildi
Algoritmik ayrımcılık, KVKK/GDPR, yapay zeka denetimi, dijital mahremiyet için somut politika önerileri geliştirilmiştir.
14. Sonuç Bölümü Eksik → Giderildi
Bulgular özeti, modelin güçlü/zayıf yönleri, 4 somut gelecek araştırma önerisi ve uygulama zorlukları detaylı olarak tartışılmıştır.
15. Dil ve Üslup Tutarsızlığı → Giderildi
Tüm metin nesnel, akademik ve tarafsız üslupla yeniden yazılmış, duygusal/polemik ifadeler temizlenmiştir.
Bu belge, Saf Hakem Metodolojisi çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları saklıdır. © 2026 Alak Denklemi
Blogger HTML editörüne kopyalayıp yapıştırabilirsiniz. Mobil uyumlu ve interaktif tasarlanmıştır.